Legat Pave i Milana Sekulića: Umetničko blago Beograda

U autentičnom enterijeru doma Pave i Milana Sekulića, strastvenih kolekcionara koji su svoje sakupljeno umetničko blago poklonili gradu Beogradu 1970. godine, nalazi se ubedljivo najveća zbirka ikona u Srbiji.

Smeštena u Uzun Mirkovoj ulici broj 5, ova izuzetna kolekcija predstavlja jedinstveno svedočanstvo o bogatoj kulturnoj baštini i danas, u martu 2026. godine, privlači ljubitelje umetnosti iz celog sveta koji žele da osete duh predratnog Beograda i vide neprocenjiva remek-dela na jednom mestu.

Graditelj Beograda i vizionar: Ko je bio Milan Sekulić?

Arhitekta Milan Sekulić (1895–1970) projektovao je u međuratnom periodu nekoliko monumentalnih stambenih višespratnica i poslovnih zgrada u Beogradu, uključujući i samu porodičnu kuću u kojoj se danas nalazi Legat Pave i Milana Sekulića. Kao veoma cenjeni preduzimač, organizovao je velike i složene građevinske poduhvate koji su definisali vizuelni identitet modernih gradova. Među njegovim najpoznatijim ostvarenjima posebno se ističu izgradnja palate Albanija u Beogradu i impresivne Banovske palate u Novom Sadu. Njegova vizija, međutim, nije bila ograničena samo na arhitekturu, već se kroz strast prema umetnosti prelila na stvaranje zbirke koja nema premca na ovim prostorima.

Najveća zbirka ikona u Srbiji: Od ruske do italo-grčke škole

Ikone Zbirke Sekulić, koje potiču iz perioda od 15. do 20. veka, čine najveću kolekciju ove vrste umetnosti koju je moguće videti u Srbiji u okviru jednog zaveštanja. Uz 165 pažljivo odabranih ikona nastalih na prostranom području Balkana, Rusije, Grčke i Italije, najbrojnije su one sa predstavama Bogorodice sa Hristom. Ova izuzetna dela pružaju posetiocima i stručnjacima odličan uvid u glavne tokove razvitka grčkog ikonopisa postvizantijske epohe.

Poreklo i razvoj ikonopisa na našim prostorima

Po svom poreklu, ikone iz ovog legata mogu da se podele na ruske, srpske i italo-grčke. Prve koje su Pava i Milan Sekulić nabavili još tridesetih godina 20. veka, bile su upravo ikone ruskih slikara, mahom nastale tokom 18. i 19. veka. Zanimljivo je naglasiti da su pojedini primerci izuzetno vredna svedočanstva o srpskoj srednjovekovnoj umetnosti, koja je krajem 14. i početkom 15. veka doživela svoj poslednji veliki procvat. Za razliku od zidnog fresko-slikarstva, koje je bogato očuvano u srpskim crkvama i manastirima, o ikonopisu toga doba možemo da saznamo samo na osnovu nekoliko očuvanih ikona, među kojima počasno mesto zauzima ikona „Svete Trojice“ iz Zbirke Sekulić.

Pored nje, tu su i dragocena dela čuvenih moračkih majstora: kompozicija Avesaloma Vujičića „Sv. Luka slika ikonu Bogorodice“ iz 1673. godine, kao i delo zografa Radula „Deizis sa svetiteljima“ naslikano 1682. godine.

Remek-dela kritske škole

Najznačajniji i verovatno najvredniji deo ove dragocene zbirke čine ikone kritske škole. U ovom segmentu posebno se ističe „Bogorodica Strasna“, remek-delo koje se pripisuje ruci slavnog Andreje Ricosa (Andreas Ritzos) – vodećeg umetnika kritske umetnosti druge polovine 15. veka. Pored nje, veliku pažnju privlači i ikona „Sveti Jovan Preteča“, čiji je autor Konstantin Zane. Visokim umetničkim kvalitetima izdvajaju se i ikone sa predstavama Bogorodice, Deizisa ili pojedinih svetitelja, koje su izveli izuzetno talentovani, ali do danas anonimni ikonopisci.

Svetovno slikarstvo i očuvanje legata u modernom dobu

Pored religiozne umetnosti, Legat Sekulić obuhvata i značajna dela svetovnog slikarstva koja obogaćuju ovaj autentični enterijer. Tu su slike iz 19. veka sa religioznim kompozicijama, poput dela Jovana Klajića „Solomonov sud“ i „Kamenovanje arhiđakona Stefana“ autora Arsenija Teodorovića. Monumentalno „Raspeće“ Stevana Aleksića iz 1921. godine dominira prostorom, dok čitavu zbirku upotpunjuju predivni pejzaži i platna poznatih međuratnih umetnika poput Jovana Bijelića, Marka Čelebonovića i Ignjata Joba.

Danas, pod stručnim okriljem Muzeja grada Beograda, Zbirka ikona Sekulić predstavlja jedan od najvažnijih kulturnih toposa prestonice. Kroz kontinuiranu brigu, modernu konzervaciju i dostupnost javnosti, ovaj prostor nastavlja da svedoči o plemenitosti beogradskog građanstva i vanvremenskoj lepoti pravoslavne umetnosti koja je brižljivo sačuvana za generacije koje dolaze.